Tetã Paraguái Purahéi Guasu

Kóvaningo ha´e ñane retã purahéi guasu oñembohasava´ekue avañe´ẽme.
Ha katu, péva ipukueteve hina. Purahéihára Ricardo Flecha ningo opurahéi kuri aty guasuhápe tendota Fernando Lugo ojupi ramoguare paraguaýpe nda´areiete, 15 jasypoapy, ary 2008-pe Congreso Nacional renondépe, ambue tetã mburuvichakuéra ijaty haguépe. Ema´ẽmi ha ejapysakami hese Youtube ABC TV rupive.

Tetãnguéra Amerikayguápe
Tetãme pytagua ojopy
Sapy'ánte japáy ñapu'ãvo
¡Ha'evéma! ja'e ha opa.

Ñande ru orairõ pu'akápe
Verapy marã´ỹva oipyhy
Ha ojoka omondoho itasã
Poguypópe oiko ko tetã

Joyke'y Paraguái iporãma
Anive máramo ñañesũ
Mbarete ha tĩndy ndaijavéiri
Oĩhápe joja ha joayhu.

Joyke'y Paraguái iporãma
Anive máramo ñañesũ
Mbarete ha tindy ndaijavéiri
Oihápe joja ha joayhu.

Oipyaha:Francisco Acuña de Figueroa

Panambi Vera

Panambi che raperãme, resẽva rejeroky, nde pepo kuarahy'ãme tamora'e añeñotỹ.
Reguejy hag̃ua che pópe aikóva anga romuña, ha torýpe, torypápe che áripi rehasa.

Nde réra oikóva ku eíra saitéicha che ahy'okuápe ha omboasukáva cheve amboy'úvo che resay.
Ku ñuatĩndy rupi, ñu, ka'aguýre, ne muñahápe, iku'ipáva anga che pópe huguy syry.

Panambi, ndeichagua Tupã rymba pipo oime iporãva, resẽ yvytúndie che yvotytýre nde saraki remimbivérõ ko che resápe remimbipáva, tove mba'éna nde rapykuéri tañehundi. Oipyaha: Manuel Ortíz Guerrero

Kururu ha ju´i rehe ñañe´ẽ hína

Ko árarupiningo oñeñe´ẽ hína aipo "Proyecto Kururu" rehe. Kóva ha´e hína peteĩ tembiaporã heñóiva te´yikuéra apytépe Chaco yvyvorépe ha péva rupive oguerahaukase hikuái hína kururu ha ju´i opáichagua ambué tetãme ojeguereko hag̃uaĩcha mymbáramo ogahárupi.
Ha katu, opavave jaikuaá ko´ã mymba opámaha ohóvo ymaite guive ojejukágui ojehepyme´ẽ hag̃ua ipirekue pytaguakuérape.

Oje´e voíningo Estados Unidos ha Asiape ojeguerohoryetereíha voi ju´i pakova, toky tosyry ha ñandu kapi´ipére oikóva. UH. Ko´ã mymba ningo heta oĩ ñane retãme, ha péva omonambi pu´ã umi mymba ohepyme´ẽvape.
Jahecháta ningo mba´épa he´i umi Secretaría del Ambienteygua ko proyecto rehe hina. Hi´ãnte nosẽi mba´eve ani hag̃ua oñeñembosarái mymbakuéra míre.Emoñe´ẽmi Secretaría de Información de la República del Paraguay kuatiahaipyre hesegua marandu.

MEC Digital guaraníme

Reikuaámapiko Ministerio de Educación Paraguái retãmegua areguivéma oguerekoha internetpe aipo MEC Guaraníme.
Rejesarekomi hag̃ua hese eñatõi ko´ápe: MEC Guarani renda.
Ha katu ñamoñe´ẽ hag̃ua hetami jaiko va´erã, noiporãiete rupi haipyrekuéra. Oĩ ñe´ẽ ojehai vaipáva ha aveí hesakã´ỹetéva voi. Ikatúningo karaí ministro ohechakuaá mba´epa ojejapo hína ko pa´ũ rupive, anive hag̃ua kóicha oiko ñaneñe´ẽ porãite rehe.
Vai vaínte ojapo hikuái hembiapo oimo´ãgui avave nomoñe´ẽmo´ãi haipyre oĩva upépe.

ABC Color Paraguay pegua kuatiahaipyréningo omyasãi avei pa´ũ oĩva guaraníme: ABC Rogue Marandu, ha katu kóva ambue guaréichante aveí ndaha´éi oĩporãmbáva, ihaihárakuéra sa´igui oikumby Guarani ha upéicharõ ndoipy´apy guasúi chupekuéra mba´éichapa ojehai ñe´ẽnguéra. Ha ndapéichai va´erãmimgo, ikatúramo ningo ojejapo porã va´erã tembiapo jahechakuaá hag̃uaicha tetã Paraguái ra´y rembiapokué ojapóva iñarandu kuaá aty rehehápe, ha anítei ojejapo ohaí jave España térã Inglaterra ñe´ẽmente.

ÑE´ẼNDY Ñe´ẽryru

Reikuaámavapa oĩha peteĩ ñe´ẽryru avañe´ẽme ojehaíva aveí inglés, alemán ha castellano ñe´ẽme?
Ko´ag̃a amog̃uahẽ peẽme "ÑE´ẼNDY", ñe´ẽryru poravopyre iporãmbajepéva ojapova´ekué karaí Wolf Lustig, ha´éva hína mbo´ehára Arandu Róga Johannes Gutenberg-Universität oĩva táva Mainz, Alemania-pe.

Ko karaí arandu oúva´ekué ñane retãme ha omoypy´ũ arandu avañe´ẽme ha upévare karaí Ramón Silva ojapókuri chupe peteĩ ñemonguetá ta´anga mbyrýpe g̃uarã. Rehechaséramo upe ñemongueta eñatõi ha ejeporeka pe tenda rupa hysýiva iguýpe: Sistema Nacional de Telvisión Cerro Kora, Jahechami ta´angambyry guaraníme he´ihápe.
Pemoñe´ẽsevéramo karaí Lustig rekové ha hembiapo reheguá ikatu peho Arandu Róga Maniz Guarani Ñanduti Roguépe.
Hi´ãnte chéve peiporu hekopete ko ñe´ẽryru oguerekopaitéva avañe´ẽ ñe´ẽndy apesã.

Guarani Sociedad Interamericana de Prensa Aty Guasu aja

Kuehénteningo og̃uahẽ hu´ãme pe Tavayguá Americana Kuatiahaipyré Aty arymbytépeguá tavaguasu Paraguaýpe.(Reunión de Medio Año de la Sociedad Interamericana de Prensa en Asunción).

Ko´ápe oñeñemonguetákuri heta mba´ére, umíva apytépe jajuhu, opáichagua jehasa´asy ohupytýva umi marandu me´ẽha oikóvaguive ko América yvy pukukué javeve. México, Argentina, Cuba ha Venezuela-pe hína ijetu´uve opa mba´e chupekuéra g̃uarã oĩgui py´ỹi jejuka, térã ñemokirirĩse mburuvichakuéra térã umi tapicha omba´apóva droga ha ambué tembiapo kañýme.

Upéichante aveí oikókuri pe aty oñeñe´ẽ haguépe pe Guaranípa mba´ére oñembotuicha va´erã ko´ag̃a rupi. Karaí mbo´ehára Carlos Villagra Marsall omotenondékuri kóva ko aty.
Oñeguãhẽ peteĩ ñe´ẽme ha upéicha oje´e Guarani oipytyvõ tuichaitereíha pe arandukuaá´aty orekóva marandu me´ẽhakuéra ñane retãme. Upéichante aveí ojeguerohory Paraguái oguereko haguére mokõi ñe´ẽ imba´eteéva ha Léi Guasu omboajéva, ha´éva hína pe Guarani ha Castellano.
Hi´ã ñamomba´eguasu ko mba´e oikóva´ekué ñane retãme ha che resarái mboyvé amombe´usemi aveí peẽme pe kuatiá pepirũ ñepyrurã osaingóva pe Yacht y Golf Club Paraguayo-pe ningo ojehaí kuri avañe´ẽme ha he´i kóicha: Tapeg̃uahẽ Porã, Tavayguá Americana Kuatiahaipyre Aty, Bienvenidos, Benvindo, Welcome, ha ambué ñe´ẽme aveí...

Guyra´i Tape

Ahasávo ñu porã ahendú oñe´ẽ asýva
Oipykúi tape po´í guyrami chipíũ tape
Chéichaite puku aveí tyre´ỹgui
oñembyasýva
Vy´a´ỹgui opurahéiva arakué ha pyhare.

Ahasénte nendive nde rekoháre
Opaitémo che heguí mba´e mbyasy
Ñamanóro oñondive tape ku´áre
Tohapy ñane ãngué pe kuarahy.

Ahendúrõ ne ñe´ẽ apytáva che angekói
Che akãme vaicha heñóĩ mandu´a techaga´ú
Che rayhúrõ guyrami aipotánte che renói
Jaháne oñondivé jahekávo mborayhu.

Oipyaha: Virgilio Centurión.

Ndaipóri Mba´eve

Ateneo de Lengua y Cultura Guarani "Guarani Ñe´ẽte pyahu myasãihára", ningo ojerure Paraguái Retã mburuvichakuérape ary 2008 guivéma oguenohẽmi hag̃ua opaite kuatiá kuaha (Documentos Personales tales como: cédulas, pasaportes, entre otros) ñane ñe’ẽ Guaraníme, castellano ykére.

Ateneo omog̃ahẽjevy chupekuéra upe tembijerure, Guarani ha’égui:

1. Paraguái Retã ñe’ẽ teete,

2. Mercosur ñe’ẽ, ha

3. 2008 ha’égui kuri opaite ñe’ẽ ary, Tetã Aty (Naciones Unidas) remiandu rupive.

Remoñe´ẽsevéramo marandu retepyso eñatoĩ Ko´ápe.

Ko´ag̃a rupi ñambyasy asy jahechaávo umi kuatiá kuaaha rehe ojehaírõ opámba´e karaiñe´ẽme ha ingléspente, ha katu avañe´ẽme Ndaipóri Mba´eve.Ta´anga techapyrã ha´e Juan Moles rembiapokué.

Ñamoñe´ẽmi mba´épa he´i ñande Ley Guasu Constitución Nacional de la República del Paraguay:

Apyra´i 140. Ñe'ẽnguéra rehegua.
Paraguái ha'e tetã rembikuaá arandu hetáva ha iñe'ẽ mokõiva. Estado ñe'ẽ teete ha'e castellano ha guaraní. Léipe he'iva'erã mba'éichapa ojeporúta mokõivéva. Mayma ypykue ñemoñare ñe'ẽ ha opaite imbovyvéva ñe'ẽ, ha'e tetã rembikuaa arandu.

Artículo 140. De los idiomas.
El Paraguay es un país pluricultural y bilingüe. Son idiomas oficiales el castellano y el guaraní. La ley establecerá las modalidades de utilización de uno y otro. Las lenguas indígenas, así como las de otras minorías, forman parte del patrimonio cultural de la nación.

Hi´ã jajepy´amonguetamí ko mba´érehe ha upéi ñañeha´ã jajerure oñemoĩ hag̃ua hendaitépe ñane ñe´ẽ, ñanemba´eteéva.

Maiteí karaí David Galeáno-pe, Ateneo de Lengua y Cultura Guarani myakãhára.

Yvyku´ípe

Ña Tani ningo ha´e kuñakaraí marangatu oikóva táva Yvyku´ípe.
Ha´éningo ko´ẽtĩ ho´a ha kuarahy iñapysẽ rupi oipykúimava tape po´íre oho ohecha ikokué mombyry oĩva ka´aguyguasu hóga jerére oĩvape. Ko ka´aguyguasúpe ningo oime aveí ysyry sakã ikoníva ita apytépe.
Ña Tani katu vy´apópe oipotyvõ ichupe iména; karaí Leu. Ha´éningo kuimba´e pyapy ha ikatupyrýva opamba´épente aveí.
Karaí Leu ha hembireko oñemitỹ hikuái pichinga, kurapepẽ, mandi´o, takuare´ẽ, avati, mandyju, jety, kumanda ha opáichagua hi´upyrã ogapýpe ojeporu va´erã, ha umi hembymíva katu ha´ekuéra ohepyme´ẽ ñemuha guasu oĩva táva Yvyku´i mboipýri.
Jepivénte avei karaí Leu ojo´o eíra, eichu omba´apóva raitýgui ohepyme´ẽ hag̃uã avei ambue mba´éndive.
Pyharevete oñeñami vaka, imitãnguéra hoy´u hag̃uã kamby ikojóire oho mboyve mbo´ehaópe.
Asajemi vove, ára ha ára karaí Leu ha hembireko oguapými yvyra rovi guýpe oterere vy´apópe ha upéi ojere jevy hag̃uã oka´api ikóga ty.
Kuarahy otinívove, óga kapi´iguýpe oñeikumbýma, vori vori, so´o apu´a, kavure, chipaguasu terã ambue tembi´u Paraguái. Hi´upyrã techapyrã oĩ jepiverõguáicha.
Ka´arúvo ohóvo oñemongaru mymbakuéra ógapegua ha ho´ávo pytũ katu oñepyrũma aravo ojepytu´u hag̃uã.
Ko´ẽrõ hetágueteri hina tembiaporã...

Oñatõi: ©Felipe Méndez

Vikipetã opaite tembikuaa hekosãsóva renda

Vikipetã, ningo ha´e pe Wikipedia ojehaíva avañe´ẽme. Nda´aréieténte iñasãimava internetpe. Ko´ag̃a g̃uarã oĩma hína 1.146 jehaipyre ikatúmava ñamoñe´ẽ ha ñaikundaha ta´anga térã kuaa´aty rekávo.

Jajuhu ko´ã tenda ñemohenda: Mbyjakuaá, Ñe´ẽ, Arandupykuaá Aty, Tetãnguéra, Ñe´ẽporãhaípyre, Tembiapo, Tekome´ẽ, Ñepohãno, Tembiasakué, Papapykuaá, Mba´eporã, Jetepyso, Tekovekuaá Aty, Tembikuaá Aty, Mba´aporekokuaá ha Mba´epu Porã.

Iporãveha, nde ikatu aveí rehaí Vikipetãme, upéicha oñembotuicháta ko tembiapo porãite hetepyso rupive ambué mba´e ojekuaá´ỹva rehe aveí. Reipytyvõséramo eñatõi Ko´ápe.
Jaguerohoryeté kuaárenda Wikipedia avañe´ẽme!

Ñe´ẽryru iporãmbajepéva!

Iporã ñamomba´emi ko´ag̃a pe Enciclopedia Virtual Paraguaya rembiapo. Ko aranduka ningo ombosako´í peteĩ pa´ũ iporãitereíva ikatuhápe jajuhu heta ñe´ẽ oĩva guaraníme: peteĩ ñe´ẽryru ijojaha´ỹva.
Eñatoĩmína kóva ko tenda: Ñe´êryru EVP Avañe´ẽme.
Oĩva guive ñe´ẽ ykére rejuhúta peteĩ votõ ha upéva rehesajopýramo rehendúta mba´eichaitépa oje´e pe ñe´ẽ ojehaíva upemboyve.
Aveí ikatu rehecha ha rehaí ñe´ẽguéra ndevoi reikuaáva Vikipetã ñe´ẽryrúpe. Eñatõi ko´ápe.
Ko´ãichaguá ñe´ẽryrúningo oipytyvõ heta mba´épe. Ombopypukuve ñande kuaapy guaraníme, ñanembokatupyryvé ñañe´ ẽ hag̃ua ha aveí ombovu ñane arandukuaá aty.
Ko´ag̃a reikuaáma moõpa rejuhuta peteĩ ñe´ẽryru iporãva ojehaíva guaraníme.

Pukoe Fe y Alegría omboaje Guarani Ñe´ẽ

Pukoe Fe y Alegría ha´e hina "La Educativa del Paraguay" osẽva yvytupepóre 1300 AM rupive. Iñe´ẽasãi omosarambi marandu, purahéi ha ojapo opáichagua programa ohekombo´e ha omomarandúva opa aravo pukukué henduhárakuérape.
Pukoe Fe y Alegría ombojoaju mayma pukoékuéra oĩva ñane retã Paraguái ryepy javeve upe Red Nacional Fe y Alegría; todo un país en la radio, rupive. Kóicha ojekuaá paite mba´épa oiko hína umíva umi táva rupi.
Omotenonde aveí ñane ñe´ẽ Guarani iprograma kuéra rupive. Upéichante aveí ñahendukuaá purahéi ha ikatu ñahenói ñañemongeta programa motenondehára ndive pumbyry rupi.
Reikéramo upe ipágina web-pe ikatu remoñe´ẽ opáichagua marandu arapýpe oikóva paraguáipe ha ambué tetãme guáicha, ỹrõ rehendu programa oĩva hína upe jave pukoé rupive. Eñatoĩmína Pukoe Fe y Alegría Yvytupepóre ha ejapysaka.
Aguyjevete Pukoe Fe y Alegría motenondehára kuérape ha mayma upépe omba´apóvape avei, ko tembiapo porãite omotenondéva hína ára ha ára ñane retã rayhupápe.

Mombyry Guive

Mombyrygui che retã ñaimo´ã rohayhuve, hi´ãntemako aveve nerenda pevé vokói rohecha, ta´u nde ro´ysã, topi ko che akãnundu, pore´ỹ puku puku roheja guive che py´a juka. Jaikovéva jajuecha he´íva niko ñe´ẽ upe hárente aikove, ikatunga´u amo´añete upe ñe´ẽnga hetaitepane avy´a nde ypype ag̃uahẽ jave nde che retã Paraguáimi che ãhóva nderehe.

Mombyry guive heta rohechaga´u, mombyryguive nderehe che mandu´a, hi’ãnte ag̃uahẽ che sýpe amokunu´ũ, ha che resay ha´éntema tomokã. Che mitã irũngué ta´ijatypa cherehe, tove tohendu che py´a remimbyasy. Mombyryguive upépente jahecha ñande Paraguái ndaipóri imbojojaha.

Oipyaha: Mauricio Cardozo Ocampo.

Google Avañe´ẽ hesakuaitépe

Google ningo ha´e pe "metabuscador" imbaretevéva oĩva ko arapýpe.
Google heñói 7 jasyporundy 1995 pe. Karaí Larry Page ha Sergey Brin ha´éva hina temimbo´e Ciencias de la Computación, Universidad de Stanford-peguá omboaje akãreñói ha omoĩ internetpe Google, opavave oiporu hag̃ua ha ikatukuaá hag̃uaicha oheka opáichagua marandu ha oñemonguetá hikuái umi "foro, vídeollamadas, blog" ha ambué mba´eporupy rupive oikuave´ẽva.

Ary 2005 guive, oĩma aveí Google Avañe´ẽ. Ko pa´ũ oipe´a okẽ mayma oguerohorýva ha oñe´ẽva Guaraníme, ohasámava 5.000.000 ava oĩva Paraguái, Vrasil, Argentina, Volivia, Alemania, Francia, Estados Unidos ha ambué tetã rupi aveí.

Google Aveñe´ẽ rupive jahekakuaá ta´anga ha opa mba´e ojehaíva avañe´ẽme oĩva internetpe.

Kóicha ojehechauka umi ohayhu´ỹvape Guarani, tuichaite ojavyha hikuái. Ahendu oĩ voi he´íva pe "te´ýi ha itavýva ñe´ẽ opátaha vokóinte ha´égui umi indio ñe´ẽnte".
Aguyje Google Avañe´ẽ myakãhárakuérape ha vy´apavẽ tapichakuérape oikumbýva ha ohecharamóva ñane ñe´ẽ ymaite.

Tenondeve jahechavéta hína ambué pa´ũ oĩva Avañe´ême aveí.
Che añuã peême!

Aheja Va´ekué

Amoite che retã porãme ñu hovy porã rembe´ýpe guyra ñe´ẽ hetahápe oime la che mborayhu aheja va´ekué toryetépe che ju jey ra´arõvo che syndive oñomoirũvo upépe aheja va´ekué.
Hesatĩva ykuá yvu arroyito chuguí reikóva, ndesyrýpe rembojeréva che róga kapi´imi, erúna pe ndesyrýpe ku mombyry aimehápe upe che mborayhu jára jeýnte tahechami.
Ahechanga´u og̃uahẽ ra´e la ne mborayhu cherendapeve, anive hag̃ua ajepy´apy cheañomireí ko´a mombyry
Ahechanga´u og̃uahẽ ra´e la ne mborayhu cherendapeve, anive hag̃ua ajepy´apy cheañomireí ko´a mombyry
Hesatĩva ykuá yvu arroyito chuguí reikóva, ndesyrýpe rembojeréva che róga kapi´imi, erúna pe ndesyrýpe ku mombyry aimehápe upe che mborayhu jára jeýnte tahechami.
Ahechanga´u og̃uahẽ ra´e la ne mborayhu cherendapeve, anive hag̃ua ajepy´apy cheañomireí ko´a mombyry
Ahechanga´u og̃uahẽ ra´e la ne mborayhu cherendapeve, anive hag̃ua ajepy´apy cheañomireí ko´a mombyry.

Heñói Tetã Guarani

Avañe’ẽ niko ojeporu va’ekue ymaite guive Amérikape. Yvytyrusu Andes guive Paraguasu Kuarahyresẽgua Atlántico peve ha Caribe Yguasu guive ysyry Uruguay peve oikóva Ava Guarani ha Tupi. Ha’ekuéra oñe’ẽva ñe’ẽ ojojoguáva ha ojekopytykatúva.
Ko’ag̃aite peve oĩ heta te’ýi Ava Guarani ha tupi Venezuela, Colombia, Brasil, Bolivia, Paraguay ha Argentina-pe, oikóva heko yma guaréicha, Colón mboyve guaréicha. Ko’ã te’ýi imbovyve ohóvo, imboriahu, hasy hasyve hekove. Oñemuña, ojepe’a chuguikuéra ijyvy, oñekytĩ ka´aguý hekoha.
Ñande ypy kuéra Guarani, oguahẽ ypy va’ekue pytagua España ha Portugal-gua, oñemitỹ avati, mandi’o, kumanda, manduvi, mandyju, kurapepẽ, ha hetave mba’e porã ndojekuaáiva Európape, paraguasu mboypýri.
Ha’ekuéra ndorekói raka’e tymba ogapegua so’orã. Ho’u hag̃ua so’o ojuka hikuái mymba ka’aguy: guasu, kure ka’aguy, tapiti, apere’a, tatu, ype, mytũ ha opa mymba tuicháva ha michĩva oĩva Amérikape. Yvyramáta noñotỹi, oheka yva ka’aguy: arasa, pakuri, pakova, yvapurũ, yvapovõ, guavira, yvope ha heta ambue.
Ndorekóigui tymba ogapegua ha yvamáta ñeñotỹ ha’ekuéra oikotevẽ ka’aguýre oreko hag̃ua hembi’urã. Upévare ko’ag̃a ava kuéra iñembyahýi, oñekytĩ haguére ika’aguy.

Og̃uahẽ Españayguá kuéra Paraguáipe
Og̃uahẽ vove pytagua España-gua oúva ñane retãme 1537-pe, Ava Guarani ohug̃uatĩ chupe kuéra teko porãme, oikuave’ẽ chupe hemitỹngue ha itajýra hembirekorã, orekoségui chupe kuéra tovajáramo.
Pytagua katu oñemomba’eguasu ha orekose ava guarani ha tupi tembiguáicha; ndoikoséivape péicha oinupã ha ojuka mburuvicha Lambaréicha.

Kóva oñemoñe’ẽ péicha omano mboyve:
“Mba’éicha rupi oúta pytagua kuéra omboparyry tetã guaraníme oikuaa’ỹre iñe’ẽ ha imba’embyasy. Kóva ko tetã kasike Lambare mba’e, ndohejamo’ãi heta tetã ambue ombopytupa isãso. Upévare tekotevẽ oikuaá mayma pytaguá kuéra mba’éicha karió Guarani ha Paraguái ra’y omano ha oporojuka Tupã rérape, anive hag̃ua avave oñotỹ ipy ha hi’ánga y Paraguay ykére”.
Heta ñorairõ oiko va’ekue Ava Guarani España-gua ndive. Ipahápe pytagua oñemomba’e ko yvy porãitégui ojuka rire heta ava.

Ava kuña katu oreko hembirekórõ, peteĩ pytagua ikatu oreko 20 terã hetave kuña Guarani. Omomba’apo chupe kuéra ñemitỹme, oreko hag̃ua hi’upyrã ha ñemurã.
Aipo kuña guarani ome’ẽ chupe heta ñemoñare ojeheróva “criollo”, itúva España-gua ha isy Guarani. Ko’ã mitã okakuaa ha iñemoñarégui heñói Paraguái retã; akóinte ijyvypóra oñe’ẽ guaraníme, isy ñe’ẽme. Ko’ag̃aite, ñane retãme ojeporuve avañe’ẽ karaiñe’ẽgui, España ñe’ẽgui. Opa ñane retãguágui imbyténte oñe’ẽkuaa karaiñe’ẽme ha haimete opavave oñe’ẽkuaá avañe’ẽme.

Paraguái isãso Españagui ha heñói tetã añete

Ary 1811-pe Paraguái yvypóra ohupyty isãso España-gui ha avei ambue tetã ñane retã ykereguágui, Argentina ha Brasil-gui. Mburuvicha Doctor Francia ha Carlos Antonio López árape ndoikekuaái pytagua ñemuhára ojopyséva ñane retãguápe, upévare ápe ojeiko porã va´ekué, oĩ heta pirapire ha ipokatu ñane retã. Kóva ohesako’õ tetã ñane ykeregua ha yvatevoguápe.
Péicha oiko upe ñorairõ guasu 1864 - 1870, mbohapy tetã ojapóva ñande rehe, ojejuka haimete opa Paraguái kuimba’e ko ñorairõme. Pytagua oñemomba’e ñane retãre, ñane yvýre, ha tembiguáicha jaiko va´ekué upe rire. Oñembotove jaiporu avañe’ẽ ha oñenupã karaiñe’ẽme noñe’ẽivape.

Ñaneñe´ẽ arapýpe
Sa’i sa’ípe ñasẽ jahávo upe jejopýgui, ko’ag̃a avañe’ẽ oñemomba’eguasuve. Ojeporu jaikuaa hag̃ua ñande Leiguasu, ojeporu avei mbo’ehaópe. Osẽ heta guarani ñe’ẽpapára, purahéi japohára ha mbo’ehára. Ojehai avañe’ẽme káso, mombe’ugua’u, purahéi ha ñe’ẽyvoty.

Ko’ag̃a oñembo’e avei mitãme oikuaa hag̃ua iñe’ẽ ypykué.

Ojeporu avei avañe’ẽ téle ha rádiope, avei arapegua kuatiañe’ẽme.
Upeichavérõ heta mba’e ndajaguerekói gueteri ñamoĩ hag̃ua Avañe’ẽ hendag̃uaitépe. Oĩ heta tekove ha’enteseva he’íva Avañe’ẽ naiporãiha, itavývante oiporúva ha pya’e opataha, noñe’ẽvéine tenonderãme. Aipóvape ja’e ha’ekuéra ndaha’éi paraguaigua, ipytaguánte, ndohayhúi ñane retã, ndohayhúi hapicha mboriahu noñe’ẽkuaáiva karaiñe’ẽme.
Ñande arapýpe ikatu jaiporu mokõi ñe’ẽ, Guarani ha karaiñe’ẽ; ikatu jaiporu avei ñe’ẽ mbohapyha: inglés, ñañemongeta hag̃ua opa yvypóra yvy’apu’agua ndive.
Jahupyty hag̃ua py’aguapy, tekojoja ha mborayhu ñande apytépe, tamora’e jaguereko heta hetave mbo’ehao porã, opa mitã ha kakuaá oikotevẽva oñemoarandu hag̃uame; tojeporu mokõi ñe’ẽ ñanemba´eteéva; tojekuaá heta hetave mba’e guaraníme; toñemoarandu opa mba’e pyahu porãme mitãnguérape. Upéicha mante jakakuaáta ha ñañakãrapu’ãta tetãicha.

Aguyjeveme´ẽ Natalia Krivoschein de Canese-pe.

Avañe´ẽ, yma, ko´ag̃a ha tapiaite g̃uarã

Ajépaningo iporãite ñamomba´eguasu ha jaguerohory ñane ñe´ẽ Guarani. Opamba´e ko ñane retãme ha ñande rekove ára ha áraguáva ojere hese. Ymaite guivéma ñande ypykuéra yvypóra marangatu oikóva´ekué America yvyvorépe oñepyrũma va´ekué voí oñe´ẽ upe Avañe´ẽ ko´ag̃a rupi ndaiporivéimava, ha katu opyta ñandéve ko Guarani Ñe´ẽ iporãitéva.
Jepivénte chembopy´arory ahendúvo mayma tapichápe oñemongetáramo guaraníme umi aikohárupi.
Kokuehénte amoñe´ẽ avei peteĩ kuatiahaipyrépe mba´eichaitépa okakuaá ava aty oiporúva Guarani arapýpe iñe´ẽ teete ramo: 5.000.000 rupi paraguáipente voi, ojepapa´ỹre ambué tetãme oikóva. Iporã avei ñanemandu´ami are guivéma Ministerio de Educación y Cultura, omotenondeha peteĩ tenda pe ipágina web pe ikatukuaá hag̃uaicha opa umi oguerohorýva ñane ñe´ẽ omoñe´ ẽ aveí marandukuéra guaraníme.
Amboysýi iguýpe tenda oĩva internetpe jajuhukuaáva guaraníme avei, jahechami:
Google Avañe´ẽ
Sociedad Watchtower
Universdiad de Mainz Alemania
Vikipetã
Universidad Nacional de Asunción
Asamblea del Pueblo Guarani de la República de Bolivia
Guarani Renda
Universidad de la República - Uruguay
Ministerio de Educación y Cultura de Paraguay
Ñanduti Rogué
ABC Digital Paraguaý-pegua
Derechos Humanos
UNESCO Organización de las Naciones Unidas para la Educación y la Cultura
Ateneo de Lengua y Cultura Guarani
Editorial Saraiva de Brasil

Upe ñande reko teeté ha opa umi arandu kuaa´aty javeve ningo ko´ag̃a rupi opa tetã oĩva yvy ape ári omboaje ha omomba´eguasu. Mba´evéichagua yvypóra aty oikóva peteĩ tetãme ndohejareichéne upe imba´eteetéva. Upévarehe Paraguái nahi´ãi opyta tapykuépe.

Karaí ñe´ẽme ipu kóicha:(Nuestra identidad, y nuestra cultura toda, son realidades intangibles que forman parte de esa diversidad cultural que admiten y defienden todos los países del mundo. Ninguna comunidad de personas agrupadas en una nación organizada va a dejar de defender su identidad y su cultura. El Paraguay, por lo tanto, no puede ser menos).